KPSS Tarih – İslamiyet Öncesi Türk Devletlerinde Kültür ve Medeniyet Konu Anlatımı

Devlet Yönetimi

Hükümdar

Sembolleri Unvanları
→ Otağ (çadır)
→ Nevbet (davul)
→ Örgin (taht)
→ Asa
→ Kotuz (sorguç)
→ Ordu
→ Toy (ziyafet)
→ Kama (bıçak)
→ Kemer (kur)
→ Tuğ (sancak)
→ Yay
→ Kılıç
→ Kamçı (berge)
→ Kağan
→ Hakan
→ Han
→ Erkin
→ İlig
→ İdikut
→ İlteber
→ İlteriş
→ Yabgu
→ Tanhu
→ Şanyü
→ İlber

Hükümdarın görevleri

→ Ülkenin bağımsızlığını korumak
→ Kurultaya başkanlık etmek
→ Törelerin değişmesi için kurultaya istek göndermek
→ Ordunun başında sefere çıkmak
→ Töreleri uygulamak
→ Açı doyurup, çıplağı giydirmek (Türklerdeki sosyal devlet anlayışını göstermektedir.)

Gök tanrının hükümdarı donattığı yetkiler:
→ Kut: Siyasi
→ Küç (güç): Askeri
→ Ülüş (ülüg): Ekonomik kuvvet

Kut: Göktanrının bir hükümdara ve onun ailesine devleti yönetme yetkisi verdiğine inanılan anlayıştır. Yani ülke hükümdar ve ailesinin ortak malıdır. Bu anlayış veraset sistemini düzensiz hale getirmiştir. Bu da taht kavgalarına sebep olup türk devletlerinin kısa sürede yıkılmalarında etkili olmuştur.

Devlet Görevlileri

Ayuki: hükümet
Ayguci: vezir
Apa: sivil yönetici
Tudun: vergi memuru
Tamgacı: yazıcı
Ağılığ: hazineden sorumlu
Tarkan: komutan
Sübaşı: Oğuzlar’da komutan
Yargan: yargıç
Yarlığ: hakanın emri
Tigin: hükümdarın oğlu
Ataman (İnanç)( İnal) : Tiginlerin eğitiminde sorumlu devlet görevlisi.
Şad: hanedan üyesi komutan
Tutuk: askeri vali
Otacı: tabip
Böri: kağan muhafızları

İkili Teşkilat (Federatif Devlet Anlasyışı)

Batı: Yabgu (Hakanın kardeşi)
Doğu: Hakan
→ Federatif devlet anlayışı bulunur. Doğu Merkezdir, batı içişlerinde serbest dış işlerinde doğuya bağlıdır.
→ İkili teşkilat türk devletlerinin çabuk yıkılmasında etkilidir.

Kurultay (Toy, Kengeş)

→ Sadece danışma meclisi değildir. Bazen danışma bazende karar organıdır.
→ Hükümdarı seçer ve törelere uymayan hükümdarları görevinden azleder.
→ Hükümdarın isteği ile töreleri değiştirir.
→ Savaş barış antlaşma gibi devlet ve toplumsal kararlar alır.
→ Kurultay’a katılan tüm üyelere “Toygun” adı verilir.
Üyeleri şunlardır;
    * Hakan
    * Hatun: Elçi kabul eder, asker ve sarayı var, devleti yönetir.
    * Hanedan üyeleri
    * Boy beyleri
    * İleri gelenler
    * Komutanlar

Hukuk

→ Sözlü hukuk kurallarına töre denir.
→ Töreleri yazıya geçiren Uygurlar’dır.
→ Töreler hakanın isteği ile kurultayın kararıyla değişir.
→ Göçebe yaşamdan dolayı hapis cezaları kısadır.
→ Töreye hakan da dâhil herkes uymak zorundadır.
→ Törelerin değişmez dört kuralı vardır.
    * Adalet (könilik)
    * Uzluk (iyilik)
    * Tüzlük (eşitlik)
    * İnsanlık

Sosyal Hayat

Monogami tipi evlilikler görülür. (Tek eşlilik)
→ Halkın kaldığı çadırlara yurt adı verilir.
→ Düğünlere törün denir.
→ Halk eğlencesine şölen denir
→ İçeceğe kımız denir.
→ Toplumsal sıralama şöyledir.(Yukarıdan aşağıya)
    * İl : devlet
    * Budun : millet
    * Boy : bod
    * Urug : sülale
    * Oguş : aile

Göçebe yaşamın sonuçları;
→ Savaşçılık özelliği artmıştır.
→ Yazı geç kullanılmıştır.
→ Sınıf farklılıkları görülmez.
→ Hayvan üslubu kullanılır.
→ Mimari bulunmaz.
→ Sanat eserleri taşınabilir malzemeden yapılır.
→ Hapis cezaları kısadır.

Din ve İnanış

Dinler
→ Gök tanrı
→ Şamanizm
→ Maniheizm
→ Hrıstiyan
→ Musevilik
→ İslamiyet
→ Budizm

İnanç
Atalar kültü: Öldükten sonra ataları ziyaret etme.
Doğalar kültü: Doğadaki bazı varlıkların kutsal olduğuna inanma.
Şamanizm: Büyü,sihir.
Totemizm (Ongunluk): Bazı bitki ve hayvanların uğurlu olduğuna inanılır.

Kavramlar
Kült: İnanç
Kurgan: Mezar
Balbal: Mezartaşı (bengütaş)(Akkoyunlular ve Karakoyunlular bu geleneği sürdürmüşlerdir.)
Kam (baksı): Din adamı
Şaman: Din adamı
Tamu: Cehennem
Uçmağ: Cennet
Eşük: Kefen
Yuğ: Cenaze töreni

Ordu

Onlu sistem sıralaması
On
Yüz
Bin
Onbin
takım
bölük
tabur
tümen
onbaşı
yüzbaşı
binbaşı
tümenbaşı

Türklerin onlu sistemi kullanılmasıyla beraber hemen hemen bütün Türk ve dünya devletleri bu sistemi kullandı.
→ Türkler dünyayı en çok askerlik alanında etkiledi.
→ Ordu-millet anlayışı bulunur.
→ Savaş öncesi düşmanın durumunun öğrenilmesi amacıyla Yelme adı verilen keşif birlikleri gönderilir.
→ Ordu, Hilal (turan), Sahte Ricat (geri çekilme), Kurt Kapanı ve Pusu taktikleri kullanmıştır.

Bunları da beğenebilirsin
Yorum Yap